(รายงานพิเศษ) 62 ปี มหาวิทยาลัยขอนแก่น จากปณิธานแห่งอีสาน สู่ทศวรรษใหม่ของการพัฒนาที่ยั่งยืน
62 ปีแห่งการสร้างคน สร้างความรู้ และสร้างอนาคตให้ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2509 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตรา พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยขอนแก่น นับเป็นหมุดหมายสำคัญของการก่อกำเนิดสถาบันอุดมศึกษาแห่งแรกในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งถือกำเนิดขึ้นท่ามกลางบริบทของความแห้งแล้ง ความยากจน และการขาดแคลนโอกาสทางการศึกษา
จากวันนั้นถึงวันนี้ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้ทำหน้าที่เป็น “แสงสว่างทางปัญญา” ให้กับสังคมอีสานมาอย่างต่อเนื่อง เป็นแหล่งผลิตบัณฑิต นักวิชาการ นักวิจัย และผู้นำทางความคิด ที่มีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาประเทศในทุกมิติ
ตลอดระยะเวลา 62 ปีแห่งการพัฒนา มหาวิทยาลัยขอนแก่นได้ก้าวข้ามบทบาทของการเป็นมหาวิทยาลัยเพื่อการเรียนการสอน สู่การเป็น มหาวิทยาลัยวิจัยชั้นนำของประเทศ ที่สร้างองค์ความรู้ใหม่เพื่อตอบโจทย์การพัฒนาทั้งในระดับประเทศและสังคมโลก ผลงานวิจัยในสาขา วิทยาศาสตร์สุขภาพ เกษตรและอาหาร วิศวกรรม เทคโนโลยี พลังงาน สิ่งแวดล้อม และสังคมศาสตร์ ได้รับการยอมรับในระดับชาติและนานาชาติ พร้อมถูกนำไปใช้ประโยชน์เชิงพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม อาทิ การแก้ปัญหามะเร็งท่อน้ำดี การพัฒนาระบบสาธารณสุขชุมชน การเพิ่มมูลค่าผลผลิตทางการเกษตร และการยกระดับเศรษฐกิจฐานรากของภาคอีสาน
ขณะเดียวกัน มหาวิทยาลัยขอนแก่นยังคงยึดมั่นในอัตลักษณ์ของการเป็น “มหาวิทยาลัยเพื่อสังคม” ที่ทำงานเคียงข้างชุมชนอย่างใกล้ชิด ผ่านการบูรณาการองค์ความรู้ งานวิจัย และนวัตกรรม เพื่อแก้ไขปัญหาของประชาชนในพื้นที่ โครงการพัฒนาชุมชน การถ่ายทอดเทคโนโลยี การส่งเสริมผู้ประกอบการท้องถิ่น และการสร้างโอกาสทางการศึกษาให้เยาวชนในพื้นที่ห่างไกล ล้วนสะท้อนบทบาทของมหาวิทยาลัยที่แผ่ขยายออกไปไกลกว่ารั้วสถาบัน
ในวาระครบรอบ 62 ปี ในปี พ.ศ. 2569 มหาวิทยาลัยขอนแก่นกำลังก้าวเข้าสู่ทศวรรษใหม่ ด้วยวิสัยทัศน์ในการมุ่งสู่การเป็น มหาวิทยาลัยชั้นนำระดับโลกที่ขับเคลื่อนการพัฒนาอย่างยั่งยืน ภายใต้แนวคิดการพัฒนาที่สมดุลทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และคุณภาพชีวิตของประชาชน โดยมีนโยบาย Green University, Digital University และ Inclusive University เป็นเข็มทิศสำคัญในการเตรียมความพร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงของโลก
ท่ามกลางความท้าทายของยุคสมัย การขับเคลื่อนมหาวิทยาลัยขอนแก่นมิได้อาศัยเพียงโครงสร้างหรือเทคโนโลยี หากแต่ตั้งอยู่บน ภาวะผู้นำทางปัญญา ภายใต้การนำของ รองศาสตราจารย์นายแพทย์ชาญชัย พานทองวิริยะกุล อธิการบดีมหาวิทยาลัยขอนแก่น ผู้กำหนดทิศทางการพัฒนาอย่างชัดเจนในการเป็นมหาวิทยาลัยเพื่อสังคม โดยเน้นการบูรณาการศาสตร์หลากหลาย เพื่อแก้ไขปัญหาของประเทศอย่างเป็นระบบ บนหลักความเท่าเทียมทางสุขภาพ การเข้าถึงโอกาสทางการศึกษา และการใช้นวัตกรรมเพื่อการตัดสินใจเชิงนโยบาย
ขณะเดียวกัน บทบาทของ ด็อกเตอร์ณรงค์ชัย อัครเศรณี นายกสภามหาวิทยาลัยขอนแก่น ถือเป็นเสาหลักด้านยุทธศาสตร์และธรรมาภิบาล ที่ช่วยกำหนดทิศทางการพัฒนาในระยะยาว ให้มหาวิทยาลัยเติบโตอย่างมั่นคง บนหลักความโปร่งใส ความรับผิดชอบ และการยึดประโยชน์สาธารณะเป็นศูนย์กลาง
จากจุดเริ่มต้นเล็ก ๆ บนผืนแผ่นดินอีสาน สู่การเป็นสถาบันอุดมศึกษาที่ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ยังคงยืนหยัดในภารกิจหลัก คือการ “สร้างคน สร้างความรู้ และสร้างสังคมที่เข้มแข็ง”62 ปีที่ผ่านมา คือบทพิสูจน์ของความมุ่งมั่น และ 62 ปีต่อจากนี้ คือการก้าวเดินต่อไปด้วยพลังปัญญา เพื่อขับเคลื่อนภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ประเทศไทย และสังคมโลก อย่างยั่งยืนตลอดไป.
