ผู้เชี่ยวชาญ มข. ชี้!ติดพยาธิเพียง 1 ตัวก็เสี่ยงเป็นมะเร็งท่อน้ำดีได้
กรมควบคุมโรคเปิดผลตรวจยืนยันทางห้องปฏิบัติการผู้ที่มีผลบวกจากการคัดกรองพยาธิใบไม้ตับในนิสิตมหาวิทยาลัยมหาสารคามและมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม พบผู้ติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับรวม 8 ราย พร้อมย้ำผู้มีผลบวกจากชุดตรวจ OV-ATK ทุกคนต้องได้รับการตรวจยืนยันด้วยวิธีมาตรฐานก่อนวินิจฉัย ขณะที่ศัลยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญโรงพยาบาลศรีนครินทร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น เผยเคสผู้ป่วยมะเร็งท่อน้ำดีที่พบพยาธิใบไม้ตับเพียง 1 ตัวในชิ้นเนื้อ สะท้อนว่าการติดเชื้อเพียงเล็กน้อยก็อาจนำไปสู่โรคร้ายได้
เมื่อวันที่ 31 กรกฎาคม 2569 จากการที่ กรมควบคุมโรค ได้ออกมาเปิดเผยผลการตรวจยืนยันทางห้องปฏิบัติการกรณีการคัดกรองพยาธิใบไม้ตับในกลุ่มนิสิตมหาวิทยาลัยมหาสารคาม โดย นพ.มณเฑียร คณาสวัสดิ์ อธิบดีกรมควบคุมโรค ระบุว่า ข้อมูล ณ วันที่ 27 กรกฎาคม 2569 มีผู้ที่ผลตรวจคัดกรองด้วยชุดตรวจ OV-ATK จากปัสสาวะเป็นบวกจำนวน 4,233 ราย ซึ่งอยู่ระหว่างการตรวจยืนยันด้วยการตรวจอุจจาระตามมาตรฐาน
สำหรับนิสิตมหาวิทยาลัยมหาสารคาม มีผู้ส่งตรวจอุจจาระเพื่อยืนยันผลจำนวน 1,440 ราย ขณะนี้ดำเนินการตรวจแล้ว 942 ราย ด้วยวิธี FECT (Formalin-Ethyl Acetate Concentration Technique) พบผู้ติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ (Opisthorchis viverrini) จำนวน 4 ราย นอกจากนี้ยังพบพยาธิและปรสิตชนิดอื่น ได้แก่ พยาธิปากขอ 4 ราย พยาธิใบไม้ลำไส้ขนาดเล็ก 1 ราย โปรโตซัว Sarcocystis sp. 2 ราย Blastocystis sp. 1 ราย Giardia lamblia 2 ราย และ Entamoeba coli 4 ราย รวมตรวจพบปรสิตทั้งหมด 18 ราย
ส่วนผลการตรวจของนักศึกษามหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม ซึ่งตรวจอุจจาระครบ 310 ราย ด้วยวิธี Modified Kato-Katz และ FECT พบผู้ติดเชื้อพยาธิรวม 17 ราย แบ่งเป็นพยาธิใบไม้ตับ 4 ราย พยาธิใบไม้ลำไส้ขนาดเล็ก 4 ราย พยาธิแส้ม้า 1 ราย พยาธิสตรองจิลอยด์ 2 ราย และพยาธิตัวตืด 6 ราย
อธิบดีกรมควบคุมโรคย้ำว่า ผลบวกจากการตรวจคัดกรองด้วยชุดตรวจ OV-ATK จากปัสสาวะ ยังไม่ถือเป็นการยืนยันการติดเชื้อ ผู้ที่มีผลบวกทุกรายจำเป็นต้องได้รับการตรวจอุจจาระด้วยวิธีมาตรฐาน ได้แก่ Modified Kato-Katz หรือ FECT และต้องตรวจพบไข่พยาธิใบไม้ตับ จึงจะถือว่าเป็นผู้ติดเชื้อที่ได้รับการยืนยัน ทั้งนี้ กรมควบคุมโรคจะเร่งตรวจตัวอย่างที่ยังค้างอยู่ ดูแลรักษาผู้ป่วยที่ยืนยันผลแล้ว พร้อมใช้ข้อมูลทางวิชาการเพื่อวางแผนเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมโรคอย่างมีประสิทธิภาพ
ผศ.ดร.นพ.อรรถพล ติตะปัญ
ขณะเดียวกัน ประเด็นการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับได้รับความสนใจอีกครั้ง หลัง ผศ.ดร.นพ.อรรถพล ติตะปัญ ผู้เชี่ยวชาญด้านศัลยศาสตร์ตับ ตับอ่อน และทางเดินน้ำดี หัวหน้าศูนย์ความเป็นเลิศทางการแพทย์โรคมะเร็งท่อน้ำดี โรงพยาบาลศรีนครินทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น และรองประธานมูลนิธิมะเร็งท่อน้ำดี มหาวิทยาลัยขอนแก่น โพสต์เล่ากรณีผู้ป่วยหญิงอายุประมาณ 70 ปี ซึ่งสุขภาพแข็งแรง แต่ตรวจพบมะเร็งท่อน้ำดีและเข้ารับการผ่าตัดรักษา
ภายหลังการผ่าตัด ทีมพยาธิวิทยาพบพยาธิใบไม้ตับในชิ้นเนื้อเพียง 1 ตัว ขณะที่ผลตรวจอุจจาระก่อนผ่าตัด ทั้งแบบ Simple stool examination และ Stool Concentration Technique ไม่พบไข่พยาธิ แต่ผลตรวจ OV-ATK จากปัสสาวะให้ผลเป็นบวก สะท้อนว่าผู้ติดเชื้อแบบปริมาณน้อย หรือ Light infection ก็ยังมีความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งท่อน้ำดีได้
ด้าน รศ.ดร.ทนพญ.วัชรินทร์ ลอยลม รักษาการผู้อำนวยการสถาบันวิจัยมะเร็งท่อน้ำดี มหาวิทยาลัยขอนแก่น กล่าวว่า การตรวจอุจจาระไม่พบไข่พยาธิ ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีพยาธิอยู่ในร่างกายเสมอไป เนื่องจากไข่พยาธิอาจไม่ถูกขับออกมากับอุจจาระ หรือมีปริมาณน้อยจนตรวจไม่พบ ขณะที่การตรวจด้วยชุด OV-ATK จากปัสสาวะสามารถตรวจพบสารแอนติเจนของพยาธิได้เร็วและมีความไวมากกว่า จึงเป็นอีกเครื่องมือสำคัญในการคัดกรองความเสี่ยง
อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญย้ำว่า วิธีป้องกันที่ดีที่สุดยังคงเป็นการหลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารสุก ๆ ดิบ ๆ โดยเฉพาะปลาน้ำจืดดิบหรือปรุงไม่สุก พร้อมเน้นย้ำว่า “กินสุก ปลอดภัยที่สุด” เพราะสามารถลดความเสี่ยงการติดพยาธิใบไม้ตับ และลดโอกาสเกิดโรคมะเร็งท่อน้ำดีในระยะยาวได้อย่างมีประสิทธิภาพ.
